Djoemoe‘ah choeṭbah door dr. Zahid Aziz voor Lahore Ahmadiyya UK, 13 mei 2022
“In de schepping van de hemelen en de aarde en de afwisseling van de nacht en de dag schuilen
zeker tekenen voor mensen die begrip hebben.
Degenen die Allah staand in gedachten houden, en zittend en (liggend) op hun zij, en die
nadenken over de schepping van de hemelen en de aarde: onze Heer, U heeft dit niet voor niets
geschapen! Glorie aan U! Behoed ons voor de straf van het vuur.
Onze Heer, wie U het vuur laat binnengaan, hem brengt U zeker tot schande. En er zullen geen
helpers zijn voor de kwaaddoeners.” (3:190-192)
Net zoals hoofstuk 2 van de koran, Al-Baqarah, eindigt met het noemen van enkele
basisbeginselen van de islam, gevolgd door een lang en belangrijk smeekgebed, zo gebeurt dat
ook aan het einde van hoofstuk 3, Āl ‘Imrān. Ook hier staan, zoals in de verzen die ik zojuist
heb opgelezen, maar ook in verzen daarna die ik niet heb geciteerd, enkele fundamentele
leringen en belangrijke smeekbeden. Die fundamentele leringen houden in dat moslims in de
eerste plaats voortdurend Allah in gedachten moet houden (zikr). Het doel hiervan is dat een
moslim zijn eigen innerlijk de baas wordt, zijn karakter onder controle krijgt en zijn verkeerde
verlangens overwint. Het tweede doel van Allah in gedachten houden is dat moslims hun geest
en hun intelligentie gebruiken om de wereld om hen heen te bestuderen. Dit heeft tot gevolg
dat ze de natuurkrachten de baas kunnen worden en in hun voordeel kunnen gebruiken.
De bovenstaande verzen beginnen met ons te vertellen dat die mensen die hun begripsvermogen
gebruiken ‘tekenen’ zullen zien hoe de hemel en de aarde zijn geschapen. En zij zullen zien hoe
tegengestelde zaken, zoals de nacht en de dag, elkaar afwisselen. Er wordt gezegd dat twee
zaken elkaar ‘afwisselen’ wanneer de ene zaak komt die de andere zaak doet verdwijnen.
Vervolgens komt die zaak die weg was terug om de andere te vervangen. En de ‘tekenen’ die
ze ontdekken leiden hen tot de conclusie dat de wereld niet zonder doel is geschapen. Er is niets
in de schepping dat alleen maar bestaat zonder enig nut. Alles heeft ergens zijn juiste plek,
vervult een rol, dient een doel en beïnvloedt door zijn rol andere dingen. Door dit in de fysieke
wereld te zien, kunnen mensen die nadenken beseffen dat ons menselijk bestaan ook niet
doelloos en nutteloos is, en dat onze daden en handelingen serieuze gevolgen hebben. Daarom
zeggen zulke mensen dan dat ze behoed willen worden van de bestraffing van het vuur die
slechtdoeners ten deel valt.
De Arabische woorden voor ‘degenen die begrip hebben (of bezitten)’ zijn ūlu-l-albāb. Het
woord lubb (waarvan het meervoud albāb is) betekent ‘geest, intellect, rede en begrip’, maar
dan van zeer sterke en krachtige aard. Volgens een bekend Arabisch woordenboek van de koran
van imam Raghib betekent lubb het zuivere en onvervalste vermogen van rede dat vrij is van
twijfel, fout of emotie. Hij schrijft dat dit een speciaal soort ‘aql is (wat het normale woord is
voor rede, verstand en je vermogen tot begrip). Ūlu-l-albāb betekent dus mensen die zeer diep
nadenken en een zeer krachtige en analytische geest hebben, meer dan gewone ‘aql.
Het woord lubb betekent ook de kern en essentie van iets, iets wat erin zit en wat een ding maakt
tot wat het is; bijvoorbeeld de motor in een auto. Urdu sprekende mensen zullen bekend zijn
met de term lubb-o-lubāb, wat de samenvatting en essentie van iets betekent. Het menselijk
intellect, zijn vermogen om te redeneren, dingen te observeren en conclusies te trekken, wordt
de lubb van een mens genoemd omdat het de kern en de essentie inhoudt van wat een mens is.
Wat een mens als mens identificeert en hem onderscheidt van andere wezens, is zijn vermogen
om op een diep niveau te denken en te redeneren. Maar ik kan eraan toevoegen dat ūlu-l-albāb
ook mensen kan aanduiden die tot de kern en de essentie van een zaak komen wanneer ze iets
onderzoeken. Ze hebben een doordringende geest die diep kan gaan om de hoofdoorzaak te
vinden van wat ze ook onderzoeken.
Het eerste vers noemt, samen met de schepping van de hemel en de aarde, de afwisseling van
dag en nacht, hun overgang van de ene naar de andere. Het leven op aarde is afhankelijk van de
overgang van nacht op dag en dag op nacht. In de natuur om ons heen gebeuren ‘s nachts dingen
die de wereld vervolgens voorbereiden op de dag. De koran vertelt ons elders dat het Allah’s
genade is dat noch de nacht permanent voortduurt, noch de dag permanent voortduurt (28:71-
73). We denken misschien dat het goed voor ons is als de nacht, of een toestand van rust,
permanent voortduurt, zodat we nooit hoeven te werken of ons in hoeven te spannen. Als we,
aan de andere kant, de helderheid van de dag zien, denken we misschien dat het goed voor ons
is als de dag steeds maar doorgaat, zodat we nooit in duisternis verkeren, bang en struikelend.
Maar het is het verschil tussen nacht en dag dat het leven op aarde in stand houdt.
Mensen denken misschien dat deze stelling van de koran over de afwisseling van dag en nacht
verwijst naar wat er gedurende een periode van 24 uur gebeurt. Maar er is ook een andere soort
afwisseling van dag en nacht: in de zomer, zoals nu, is de dag lang en de nacht dus kort. Maar
na zes maanden is de dag kort en de nacht lang. De lange lengte van de dag nu, in mei, is als de
lengte van de nacht in november, en de korte lengte van de nacht nu is als de lengte van de dag
in november. De dagelijkse afwisseling van dag en nacht is te danken aan het feit dat de aarde
eens in de 24 uur om haar as draait. De afwisseling van dag- en nachtlengte tussen zomer en
winter is vanwege het feit dat de aarde gedurende een periode van een jaar om de zon draait.
Dit is wat de mensheid heeft geleerd door na te denken over waarom dag en nacht elkaar op
deze manier afwisselen.
Er zijn vele andere voorbeelden van twee tegengestelde dingen die onafscheidelijk zijn en die
samen deze wereld draaiende houden. In een elektrische batterij hebben we de positieve pool en de negatieve pool. Het verschil van elektrische lading tussen de twee polen wekt een
elektrische stroom op die door een apparaat gaat dat we willen bedienen, bijvoorbeeld een
zaklamp. En het Arabische woord voor verschil is ichtilāf en dit is het woord dat in dit vers
wordt gebruikt in verband met de nacht en de dag.
Andere voorbeelden van dag en nacht, die elkaar als een onlosmakelijk paar opvolgen, zijn:
geluk en verdriet, leven en sterven, werk en rust, goed en kwaad, en leiding (hidāyah) en
dwaling (ḍallālah). De een kan niet bestaan zonder de ander.
Dit vers zegt dat degenen die begrip bezitten, het hoogste niveau van intellect, namelijk de ūlul-albāb, twee dingen moeten doen: (1) Allah gedenken, terwijl zij staan, zitten en op hun zij
liggen. En (2) nadenken over de schepping van de hemel en de aarde. Het woord in dit vers
voor ‘in gedachten houden’ (yazkurūna) komt van zikr. En het woord voor ‘nadenken’
(yatafakkarūna) komt van fikr. Urdu sprekende mensen zijn bekend met deze woorden zikr en
fikr. Onze relatie tot Allah houdt in dat we Hem in gedachten houden, en onze relatie tot het
universum houdt in dat we nadenken over hoe het is gemaakt en hoe het werkt. Zowel zikr als
fikr zijn even belangrijk en gaan hand in hand. In de vroege dagen van de moslimwereld
gebruikten denkers, filosofen en wetenschappers zowel zikr als fikr. Ze waren zich bewust van
het bestaan van Allah en dachten na over Zijn schepping. Na het verstrijken van eeuwen hielden
moslims toen helemaal op met fikr en werd hun zikr slechts het oppervlakkig repeteren van
woorden. In dezelfde periode werd de moderne wetenschap gevestigd in de westerse landen. In
die beschaving wordt er ruimschoots nagedacht over de schepping van de hemel en de aarde.
Maar dat nadenken gaat niet gepaard met enige zikr of gedachte aan God.
De bovenstaande verzen bevatten een smeekgebed tot Allah die de bezitters van intellect en
kennis opzeggen: ‘behoed ons voor de straf van het vuur. Onze Heer, wie U ook het vuur laat
binnengaan, hem brengt U zeker tot schande.’ Hoe komt die straf tot stand? Het komt wanneer
moslims veronachtzamen om ofwel Allah in gedachten te houden, of na te denken over Zijn
schepping. Nadenken over de schepping leidt ertoe dat de mens macht krijgt over de fysieke
natuur om hem heen door te onderzoeken hoe die werkt, allerlei uitvindingen te doen en de
wereld onder zijn controle te brengen. Maar zonder de gedachte aan Allah gebruikt de mens die
grote macht over de fysieke wereld voor zijn eigen zelfzuchtige gewin. Hij gebruikt die
verworven macht alleen voor de belangen van zijn eigen volk en om onrecht te plegen tegenover
anderen. Dit gedrag leidt dus tot een ‘vuur’ van hebzucht, jaloezie en oorlog op de wereld. Aan
de andere kant, het negeren van de plicht om na te denken over de schepping, zoals
moslimnaties de afgelopen eeuwen hebben gedaan, stopt de vooruitgang van kennis en zorgt
ervoor dat onwetendheid zich verspreidt. Ze raken dan achter bij de naties die materiële
vooruitgang hebben geboekt, met als gevolg dat ze met schande en oneer op de wereld worden
aangekeken. En daarnaast schaden ze zichzelf ook door hun onderontwikkeld gedrag. Niemand kijkt met respect naar zulke moslims op, maar ze worden met minachting als minderwaardig
behandeld.
Zikr wilt zeggen dat de mens zijn hart en zijn emoties gebruikt. En fikr betekent het gebruik van
het menselijk brein en denken. Moge Allah ons in staat stellen om beide vermogens die hij ons
als mens heeft geschonken te gebruiken.
Āmīn.
Geschreven door: Zahid Aziz
Vertaald door: Reza Ghafoerkhan
Gepubliceerd door: IslamLab