Vrijdagpreek door dr. Zahid Aziz, voor Lahore Ahmadiyya UK, 10 juli 2026

Dit vers somt de meest fundamentele leringen van de godsdienst op, zoals God die aan de Israëlieten gaf door middel van hun profeten, in het bijzonder via Mozes (vrede zijn met hem), hun grote wetgever. Dat deze leringen hier worden genoemd, laat zien dat dezelfde leringen ook voor moslims bedoeld zijn. Ik zag eens bij een moskee in Noord-Londen, waar wij enkele uitvaartplechtigheden hielden, dit vers geschreven bij de ingang. De openingswoorden, ‘En toen Wij een verbond sloten met de Kinderen Israëls’, waren echter weggelaten en de tekst begon met ‘U zult niemand dienen dan Allah’. Ik bedacht toen dat als men de openingswoorden ook had opgenomen, iedereen die het vers las, zou hebben gezien dat moslims en joden samen deze leringen delen. Natuurlijk heeft de islam deze leefregels, zoals die in de joodse geschriften zijn geopenbaard, overgenomen en ze algemener gemaakt, voor de hele mensheid en niet alleen voor de joden. Zo heeft de islam bijvoorbeeld het godsbegrip verruimd tot dat van God als de ‘Heer van alle volken,’ en niet slechts van één volk. Wat de praktijk betreft, heeft de islam het naleven van deze leringen eenvoudiger en minder belastend gemaakt.
Waar ik hier in het bijzonder op wil wijzen, is het gebod om ‘woorden van goedheid tot alle mensen’ te spreken. Ḥusn, oftewel goedheid, duidt hier op woorden van wijsheid en kennis waar de toehoorders baat bij hebben. Het zijn woorden die oprecht gemeend zijn, beleefd worden uitgesproken en waar geen vijandigheid, misleiding, dubbelzinnigheid of verborgen bedoelingen in schuilen. De Koran gaat ook in op hoe wij tot bepaalde groepen mensen spreken met wie wij in ons dagelijks leven te maken hebben.
Over de ouders staat in de Koran: Spreek tot hen een edelmoedig woord’ (17:23), wat qaul karīm wordt genoemd. Bij het verdelen van een erfenis onder verwanten en andere behoeftigen staat er: ‘Spreek tot hen vriendelijke woorden’ (4:8), wat qaul ma’rūf wordt genoemd.
Over mensen aan wie wij iets als liefdadigheid geven, zegt de Koran: ‘Een vriendelijk woord met vergeving is beter dan liefdadigheid gevolgd door krenking (2:263)’, en ook hier zijn de woorden qaul ma’rūf. In het vers daarvoor staat dat wanneer wij iemand iets materieels als liefdadigheid geven, dit niet gevolgd mag worden door ‘verwijt of krenking’. Wij mogen hun dus niet het gevoel geven dat wij boven hen staan en hun een gunst hebben bewezen, of dat zij lager staan en dat hun behoeftige situatie hun eigen schuld of hun lot is. Alleen al ‘een vriendelijk woord’ zou beter zijn dan zulke liefdadigheid.
Op een vergelijkbare manier spreekt de Koran over een situatie waarin je niet in staat bent om iets aan een behoeftige te geven, omdat je op dat moment zelf niets hebt, maar wel hoopt in de toekomst iets te ontvangen, waarvan je dan iets kunt geven. Er staat:
“En indien u zich van hen (moet) afwenden om barmhartigheid van uw Heer te zoeken waarop u hoopt, spreek dan een zacht woord tot hen.” (17:28)
Het ‘zachte woord’ wordt hier qaul maisūr genoemd. Het kan ook een woord betekenen dat verlichting en troost brengt.
Toen God Mozes en Aäron (vrede zij met hen) tot profeten aanstelde en hun opdroeg naar Farao te gaan om Zijn boodschap aan hem over te brengen – terwijl hij een uiterst machtige, angstaanjagende, wrede, onderdrukkende en arrogante heerser was – zei God tegen hen:
“Spreek tot hem een zacht woord, misschien zal hij (er) acht (op) slaan of (God) vrezen.” (20:44)
Het ‘zachte woord’ wordt hier qaul layyin genoemd. Het woord layyin lijkt qua klank en betekenis op het Engelse woord lenient. God gaf Mozes en zijn broer de hoop dat, hoewel Farao de Israëlieten op brute wijze onderdrukte en hen had onderworpen aan de ergste vorm van slavernij, hij wellicht acht op hun woorden zou slaan en God zou vrezen als zij op zachtaardige wijze tot hem zouden spreken. Maulana Muhammad Ali geeft hierover het volgende commentaar in zijn Urdu-commentaar van de Koran:
“Dit is de manier van het verkondigen van de islam die moslims vandaag de dag moeten volgen. Als deze hoop aan een verdorven man als Farao werd geboden, waarom zou dan vandaag de dag niet dezelfde hoop worden geboden, namelijk dat door met zachte woorden de waarheid en de islam te verkondigen, de volkeren die over moslims heersen ervan overtuigd zouden kunnen worden om de islam te aanvaarden?”
Muhammad Asad schrijft bij dit vers dat dit een blijvend principe van prediking is:
“Het is duidelijk dat Gods gebod aan Mozes om tot één bepaalde zondaar te spreken ‘op milde wijze, opdat hij [de kans zou krijgen om] zich te bezinnen’, voor alle tijden en voor alle soortgelijke pogingen tot bekering geldig blijft.”
De Koran zegt ook:
“O u die gelooft, neem uw plicht jegens Allah in acht en spreek rechte woorden. Hij zal uw daden voor u in een rechte staat brengen en u uw zonden vergeven.” (33:70–71)
De ‘rechte woorden’ worden hier qaul sadīd genoemd. Het is onjuist te denken dat het spreken van ‘rechte woorden’ inhoudt dat je beledigend en grof tegen mensen mag zijn en hun de waarheid recht voor zijn raap mag vertellen. Het spreken van ‘rechte woorden’ betekent dat je duidelijk en ondubbelzinnig onder woorden brengt wat je bedoelt, zodat er geen ruimte meer bestaat voor verschillende uitleggingen. Als iemand bijvoorbeeld wil dat je iets voor hem doet, en je bent niet in staat dat te doen, of je vindt het verkeerd om het te doen, en je verzint een of ander excuus waarom je het die keer niet kunt doen, dan wordt de werkelijke reden waarom je weigert niet duidelijk voor de ander. Daardoor blijft de mogelijkheid openstaan dat hij het bij een volgende gelegenheid opnieuw vraagt wanneer je excuus niet meer opgaat. Je hebt toen geen rechte woorden gesproken.
Een ander voorbeeld is dat wij iemand misschien moeten waarschuwen voor de gevaarlijke gevolgen voor hem wanneer hij blijft voortgaan op een verkeerde weg die hij is ingeslagen, zoals ook een arts of leraar dat doet wanneer die een patiënt of leerling moet waarschuwen. Er moeten ‘rechte woorden’ worden gesproken om die persoon ten volle bewust te maken van de ernst van zijn daden. Maar dit betekent niet dat die persoon als individu wordt vernederd of gekleineerd. Hij kan in algemene zin worden gewaarschuwd en erop worden gewezen dat mensen die doen wat hij doet, zichzelf schade berokkenen.
Een ander soort voorbeeld is wanneer iemand opzettelijk een uitspraak doet waarvan de woorden letterlijk waar zijn, maar die bedoeld zijn om een valse indruk te wekken. Dit wordt ook wel ‘met een gespleten tong spreken’ genoemd. Als hij door de mand valt, kan hij nog steeds beweren dat hij de waarheid heeft gesproken. Iemand zegt bijvoorbeeld: ‘Ik ben naar Oxford gegaan’, om de indruk te wekken dat hij aan de Universiteit van Oxford heeft gestudeerd. Maar in werkelijkheid heeft hij de stad Oxford slechts één keer bezocht. Hij kan beweren dat hij niets onwaars heeft gezegd, terwijl het zijn bedoeling was om mensen te misleiden. Dit is het tegenovergestelde van wat de Koran ‘rechte woorden spreken’ noemt.
Zoals de Koran in dit vers verder zegt: als je rechte woorden spreekt, zullen ook je daden in een rechte staat verkeren, dat wil zeggen, ze zullen in orde komen. Want als je geen rechte woorden hebt gesproken, zul je merken dat je nog meer verkeerde dingen moet zeggen of doen om je woorden te rechtvaardigen. Het vers zegt ook dat God jou je zonden zal vergeven. Stel dat je rechte woorden hebt gesproken door een bepaalde tekortkoming van jezelf toe te geven, of een fout die je hebt gemaakt, of iets verkeerds dat je hebt gedaan. Dan ben je op weg om vergeven te worden door mensen en door God, dankzij die rechte woorden van jou.
Er was een profeet of een wijze man met de naam Luqman, die in de Koran wordt genoemd in een soera die naar hem is vernoemd. Hij leerde zijn zoon goede zeden en goed gedrag, waaronder het volgende:
“En wend uw aangezicht niet met minachting af van de mensen, en wandel niet uitbundig in het land. Waarlijk, Allah heeft geen verwaande snoever lief.” (31:18)
En dit gaat in het volgende vers verder:
“En wees gematigd in uw gang en laat uw stem dalen. Waarlijk, de afschuwelijkste der stemmen is het balken van ezels.” (31:19)
Het ‘wandelen’ wordt twee keer genoemd, de tweede keer met het woord ‘gang’. Luqman leerde zijn zoon dat hij zich niet onder de mensen moest begeven of in het openbaar moest rondlopen alsof hij, om het zo te zeggen, de baas was, en dat hij zijn gezicht niet van de mensen moest afwenden alsof hij te hooghartig was om op gelijke voet met hen te praten. Hij moest bescheiden zijn in zijn manier van lopen en bewegen en in zijn lichaamshouding, en zijn stem dempen. Dat betekent dat hij niet tegen mensen moest schreeuwen alsof hij hun bevelen gaf, zoals de rijken en machtigen hun bedienden commanderen. Over het woord ‘balken’ (‘het balken van ezels’) zegt een woordenboek:
‘Het balken van een muilezel of ezel is luid en schril in vergelijking met het zachte hinniken van een pony.’
‘Schril’ betekent een onaangenaam geluid dat je alarmeert en doet schrikken. Zo hoort iemand niet met anderen te communiceren. Natuurlijk is de les die Luqman zijn zoon in de Koran geeft niet alleen maar een verhaal, maar ook een verplichting voor moslims om ernaar te handelen.
Een soortgelijke les wordt als volgt rechtstreeks aan moslims gegeven:
“En de dienaren van de Weldadige zijn degenen die nederig op de aarde wandelen. En wanneer de onwetenden hen aanspreken zeggen zij: Vrede.” (25:63)
Met „vrede” wordt bedoeld dat zij een goed woord spreken. In het klassieke commentaar op de Koran, de Tafsir Ibn Kathir, staat over dit vers het volgende:
“Als onwetende mensen hen beledigen met grove woorden, reageren zij niet op dezelfde manier, maar vergeven zij en zien zij het door de vingers, en spreken zij niets anders dan goede woorden. Dit is wat de Boodschapper van Allah deed: hoe harder iemand was, hoe geduldiger hij werd.”
De Koran zegt aan de andere kant wel:
“Allah heeft het uiten van kwetsende taal in het openbaar niet lief, behalve door degene die onrecht is aangedaan.” (4:148)
Deze uitzondering geldt voor verschillende soorten situaties. Met ‘kwetsende taal’ wordt hier elke vorm van kwaadspreken over iemand bedoeld. Het bevalt God niet wanneer iemand openlijk kwaadspreekt over een ander, ook niet wanneer hij in het openbaar beschuldigingen tegen hem uit, behalve wanneer het gaat om iemand die het slachtoffer is geworden van onrecht door een ander. Het slachtoffer mag kwaadspreken over die persoon, mits hij dit naar waarheid en zonder overdrijving doet. Tegenwoordig zien we aan het einde van een rechtszaak dat het slachtoffer van een misdrijf een ‘slachtofferverklaring’ aflegt. Dat is vergelijkbaar met wat dit vers uit de Koran toestaat aan iemand die onrecht is aangedaan: dat hij een krachtig geformuleerde openbare verklaring mag afleggen.
Sommige joden spraken de Heilige Profeet Mohammed (vrede en zegeningen van Allah zij met hem) aan door de begroeting as-salāmu ‛alaikum (‘vrede zij met u’) te verdraaien en te zeggen: as-sāmu ‛alaikum, wat ‘de dood zij met u’ betekent. Zijn vrouw A’ishah (Allah zij tevreden met haar) antwoordde hun eens terug: ‘En de dood en de vloek zij met u.’ De Heilige Profeet zei tegen haar:
“Wees kalm, Aisha, Allah houdt ervan dat men in alle zaken vriendelijk en mild is.”
Zij zei: “Boodschapper van Allah, hebt u niet gehoord wat zij zeiden?” Hij zei: “Ik heb hun geantwoord: ‘En met u.’” (Bukhari, hadith 6024).
Zonder hun eigen woorden tegen hen te herhalen, zei de Heilige Profeet, die het slachtoffer was van een onterechte vervloeking, dus eenvoudigweg: ‘En met u.’ Mocht hij de persoon, die in werkelijkheid as-salāmu ‛alaikum had gezegd, verkeerd hebben verstaan, dan zou dat geen kwaad hebben gedaan, omdat de Heilige Profeet zei: Wat u mij ook toewenst, dat wens ik u ook toe.
Moge Allah ons daarom in staat stellen om bij alle gelegenheden en in al onze omgang met mensen de juiste woorden te gebruiken, woorden die zacht en mild, waar, oprecht en doeltreffend zijn — Ameen.
Vertaald door Reza Ghafoerkhan
Uitgegeven door IslamLab
